Veenoxidatie

Veen komt op veel plaatsen in de Nederlandse ondergrond voor. Meestal ligt het dicht bij het aardoppervlak, op een diepte van 0 tot 5 meter, maar in sommige gebieden bevindt veen zich dieper. Vroeger lag er meer veen in Nederland dan nu. Door het af te graven, en door ontwatering is in Nederland veel veen verdwenen. Afgegraven en gedroogd veen werd turf genoemd en gebruikt als brandstof.

Tegenwoordig zijn sommige Nederlandse veengebieden beschermd natuurgebied, zoals de Peel in Noord-Brabant en Limburg. De meeste gebieden waar veen in de ondergrond zit, worden echter gebruikt als grasland voor vee.

Normaal gesproken breken plantenresten helemaal af als ze worden blootgesteld aan lucht. Dat zie je bijvoorbeeld als dode bladeren in de tuin blijven liggen en langzaam vergaan. Onder invloed van zuurstof worden deze door micro-organismen afgebroken en verteerd. De plantenresten in veen hebben dit proces echter nooit volledig ondergaan. Ze zijn maar gedeeltelijk verteerd omdat het veen jarenlang onder water lag.

Door bijvoorbeeld het grondwaterpeil te verlagen (3), komt veen droog te liggen en in aanraking met zuurstof. Dit versnelt de afbraak en vertering van de plantenresten in het veen (4). Dit proces, waarbij veen aan lucht (zuurstof) wordt blootgesteld en daardoor vergaat, heet veenoxidatie.

Als veen oxideert, vergaan en verdwijnen de plantenresten in de veenlaag langzaam. Hierdoor krimpt de veenlaag en daalt het aardoppervlakte erboven: er vindt bodemdaling plaats (5).

In de Nederlandse ondergrond verschillen zowel de hoeveelheid veen als de dikte van de veenlaag per locatie. Dit komt door historische afgravingen van veen om te gebruiken voor brandstof, en door variaties in de samenstelling van het veen. Veenlagen kunnen enkele centimeters tot meerdere meters dik zijn. Hoe dikker de veenlaag, hoe meer bodemdaling er kan plaatsvinden door veenoxidatie. Deze bodemdaling is ongelijkmatig verdeeld, waardoor ook het aardoppervlak ongelijkmatig zakt. Dit kan schade veroorzaken aan gebouwen en landbouwgronden, zoals scheuren in muren en vernatting van graslanden.

Dit zijn de belangrijkste factoren die bepalen hoe snel veen oxideert en hoeveel bodemdaling er plaatsvindt:

• Vochtgehalte: Veen is nat en bevat veel water. Omdat voor veenoxidatie zuurstof nodig is, kan bij natter veen minder zuurstof komen en zal het minder en langzamer vergaan. Droog veen daarentegen oxideert sneller.
• Temperatuur: Hogere temperaturen versnellen het oxidatieproces, waardoor het veen sneller vergaat.
• Hoeveelheid veen: Bij een dikke veenlaag die droog komt te liggen kan meer veenoxidatie plaatsvinden, dan bij een veenlaag die dunner is. Daarom veroorzaakt oxidatie van een dikke veenlaag meer bodemdaling.
• Begraven of niet: Veen dat aan het oppervlak ligt wordt makkelijker blootgesteld aan lucht dan veen dat is afgedekt door bijvoorbeeld een (dunne) kleilaag.

Bewust omgaan met het grondwaterpeil kan in sommige gevallen bodemdaling door veenoxidatie vertragen. Door het grondwaterpeil te verhogen wordt minder veen blootgesteld aan lucht en vindt er minder oxidatie van het veen plaats.