Oliewinning

De olie zit in de open ruimtes tussen de korrels van de gesteentelagen opgeslagen (3 en 8).
Je kunt dit vergelijken met een emmer vol met kiezels die je met water vult: de kiezels zijn de korrels en het water is de olie. Het water vult de open ruimtes tussen de kiezels, net als de olie die de open ruimtes tussen de korrels vult.

Bij oliewinning wordt een gat geboord (4) tot in de gesteentelaag waarin de olie zit (2). Door een buis in het gat wordt de olie naar boven gepompt (5). Omdat olie vaak stroperig is en meestal van nature niet makkelijk stroomt, moet het (op een gegeven moment) ‘geholpen’ worden. Hiervoor wordt er water of stoom in het gesteente gepompt via een tweede buis op een andere plek. (6). Dit water (7) helpt de olie om makkelijker te stromen en duwt het richting de eerste buis, zodat het omhoog kan worden gepompt (5).

Het water dat in de ondergrond wordt gepompt heeft hetzelfde effect als het knijpen in de tube tandpasta: door in de tube te knijpen komt de tandpasta eruit. Door water of stoom in het gesteente met olie te pompen zal de olie via de buis naar boven komen. Met de olie wordt er ook water mee omhoog gepompt, vaak is dit meer water dan olie.

Nee, er zit niet overal in de Nederlandse ondergrond olie (aardolie). Bovendien is het zo dat als er olie in de ondergrond zit, het niet altijd mogelijk is om het te winnen. Oliewinning moet veilig en verantwoord gebeuren. De ondergrond moet ervoor geschikt zijn en de winning moet economisch haalbaar zijn. Dit is afhankelijk van onder andere:

1. Geschikte gesteentelagen: Olie zit niet zomaar ergens in de ondergrond, maar in gesteenten met kleine open ruimtes tussen de korrels van dat gesteente. In Nederland komt olie voor in zandsteen en kalksteen, waar het opgesloten zit in die kleine open ruimtes. Als er te weinig ruimte tussen de korrels is, kan het gesteente geen olie bevatten.
2. Diepte en vorming van olie: Olie is ontstaan uit oude organische resten die miljoenen jaren geleden zijn begraven. Door de warmte en druk diep in de aarde veranderden deze resten langzaam in olie. Dit proces kan alleen plaatsvinden als het organisch materiaal op een bepaalde diepte is begraven. Wanneer het gesteente met daarin de olie nog dieper wordt begraven, kan de olie veranderen in aardgas.
3. Is het de moeite waard: Olie winnen kost veel geld, omdat er gaten diep in de ondergrond geboord moeten worden en omdat er speciale installaties nodig zijn. Er moet daarom genoeg olie in de grond zitten om oliewinning rendabel te maken, anders loont het niet.
4. Wet- en regelgeving: In Nederland mag olie niet zomaar gewonnen worden. Er zijn strenge regels en eisen om ervoor te zorgen dat oliewinning veilig gebeurt en geen schade veroorzaakt. Dit is onder andere geregeld in de Mijnbouwwet.

Ja, het winnen van olie kan ervoor zorgen dat de bodem een beetje daalt. Dit komt doordat de olie in de ondergrond helpt om de gesteentelagen erboven te ondersteunen. Wanneer olie wordt weggepompt, verdwijnt een deel van die ondersteuning. Hoewel er water of stoom wordt teruggepompt om de oliewinning makkelijker te maken, vult dit de ondergrond nooit helemaal op zoals de olie dat deed. Onder het gewicht van alle gesteentelagen erboven worden de korrels in het gesteente waaruit de olie is gewonnen dichter tegen elkaar gedrukt (8). De gesteentelaag wordt hierdoor iets (meestal veel minder dan 1%) dunner, waardoor de bodem (het aardoppervlak) een klein beetje daalt (9).

Boven een olieveld waaruit olie gewonnen wordt, zakken de gesteentelagen en het aardoppervlak langzaam in: er vindt bodemdaling plaats. Het is niet waar te nemen, omdat het zich geleidelijk en over een groot gebied verspreidt. Dit wordt een bodemdalingskom genoemd. Je kunt een bodemdalingskom vergelijken met een opgeblazen luchtbed waar langzaam lucht uit ontsnapt: het midden zakt het meest in, terwijl de randen minder sterk zakken. Het resultaat is een glooiende, komvormige daling in het luchtbed. Een bodemdalingskom ziet er ook ongeveer zo uit.

De bodemdalingskom bij oliewinning is vaak enkele millimeters tot maximaal een aantal centimeters diep en strekt zich over kilometers uit. Deze daling treedt geleidelijk op (enkele millimeters per jaar), verspreid over een periode van tientallen jaren.

De mate en grootte van bodemdaling door oliewinning hangt af van verschillende factoren, hieronder staan de belangrijkste:

1. Grootte van het olieveld: Een groter olieveld veroorzaakt een diepere en bredere bodemdalingskom dan een kleiner olieveld.
2. Hoeveelheid gewonnen olie: Hoe meer olie er wordt gewonnen, hoe groter de volumevermindering in de ondergrond zal zijn en daarmee de bodemdaling.
3. Gesteente-eigenschappen: De gesteentes waarin olie zit, hebben verschillende eigenschappen. Harde gesteenten bijvoorbeeld, krimpen minder dan zachtere gesteentes. Hierdoor kan bodemdaling door oliewinning verschillen, afhankelijk van de gesteente eigenschappen.
4. Meerdere velden: Als er meerdere olie- en gasvelden dicht bij elkaar liggen, dan kunnen de bodemdalingskommen elkaar overlappen en zal de totale bodemdaling groter worden. Hier wordt bij het verlenen van de vergunning voor de oliewinning al rekening mee gehouden.