Grondwateronttrekking
Water is van nature in de ondergrond aanwezig. Als je een diepe kuil graaft, komt daar water in te staan, zelfs als het niet regent. Dat is niet alleen zo op het strand, maar overal in Nederland als je diep genoeg graaft (vaak één of twee meter). Dit water noemen we grondwater.
Wat is grondwateronttrekking?
Grondwater wordt aangevoerd door regen en infiltratie van oppervlaktewater (1). Het water zit tussen de zandkorrels of andere gronddeeltjes (2). In de Nederlandse ondergrond zijn er verschillende watervoerende lagen van grond en gesteente (3) die geschikt zijn om grondwater uit te onttrekken. Deze watervoerende lagen bevinden zich op verschillende dieptes. Het grondwater op enkele meters diep wordt met name gebruikt voor beïnvloeden van de grondwaterspiegel. Soms wordt het water opgepompt om de grondwaterspiegel te verlagen voor werkzaamheden, zoals het vervangen van een riool. Op andere plekken wordt de grondwaterspiegel laag gehouden zodat grote landbouwmachines op het land gebruikt kunnen worden.
Het grondwater op enkele tientallen meters diep wordt gebruikt voor landbouw. Grondwater dat zich op enkele honderden meters diep in een watervoerende laag (3) bevindt, wordt opgepompt (4) om er drinkwater van te maken. Het drinkwater in Nederland is voor ongeveer 60% afkomstig uit grondwateronttrekking.
Het proces van grondwateronttrekking (1-5) leidt tot bodemdaling (6-7) [illustraties niet op schaal].
Waarom veroorzaken grondwateronttrekkingen bodemdaling?
Regen en infiltratie van oppervlaktewater vullen van nature het grondwater aan (1) dat zich in de lagen in de ondergrond bevindt. Het weer helemaal aanvullen van deze lagen duurt veel langer (maanden tot zelfs eeuwen) dan het onttrekken van grondwater uit de ondergrond. Hoe dieper en beter afgesloten het watervoerende pakket, hoe langer het duurt voordat grondwater weer wordt aangevuld.
Door grondwateronttrekking (4) gaat het grondwater sneller stromen. Uit omliggende delen in de ondergrond verplaatst het zich naar het gebied waar de onttrekking plaatsvindt (5). Hierdoor daalt de grondwaterstand, ook in de omliggende delen
Wanneer grondwater wordt opgepompt, neemt de druk tussen de gronddeeltjes af. Ze komen dichter bij elkaar te liggen (6). Het volume van de ondergrond neemt hierdoor af, wat bodemdaling veroorzaakt (7).
Welke factoren bepalen bodemdaling door grondwateronttrekkingen?
Hoeveel bodemdaling er optreedt, hangt af van verschillende factoren. Belangrijke factoren zijn de hoeveelheid grondwater die wordt onttrokken, de samenstelling van de ondergrond en de snelheid waarmee het grondwater weer wordt aangevuld. Ook de diepte van de grondwateronttrekking speelt een rol. Diepere onttrekkingen zorgen voor minder bodemdaling, terwijl de daling plaats vindt over een groter gebied. Ondiepere onttrekkingen kunnen daarentegen meer bodemdaling veroorzaken, en het effect is zeer lokaal.
In een oogopslag alle oorzaken zien?
We hebben alle oorzaken van bodemdaling en -stijging voor je in kaart gebracht.