Bodemdaling en bodemstijging

In Nederland wordt al meer dan 60 jaar aardgas uit de ondergrond gewonnen om ons van energie te voorzien. Door deze gaswinning verandert het volume in de ondergrond en daalt de bodem.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom gaswinning bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

In de Nederlandse ondergrond zit aardolie. Al 70 jaar wordt op een aantal locaties in Nederland deze aardolie gewonnen. Omdat aardolie in de ondergrond vaak stroperig is, wordt er meestal bij het winnen van de aardolie water of stoom in de ondergrond gepompt. Dit helpt om de olie makkelijker naar boven te pompen. De winning van aardolie zorgt voor een klein beetje bodemdaling.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom oliewinning bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

In de Nederlandse ondergrond zitten gesteentelagen die uit zout bestaan Om zout te winnen wordt zoet water in de ondergrond gepompt. Dit water lost het zout op. Hierdoor ontstaan cavernes die met zout water zijn gevuld. Het zoute water wordt vervolgens opgepompt en tot zout verwerkt. Door zoutwinning kan de bodem dalen.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom zoutwinning bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

Aardwarmte is warmte in de ondergrond. In Nederland wordt aardwarmte voornamelijk gewonnen voor het verwarmen van kassen, maar ook voor het verwarmen van kantoren en huizen. Bij aardwarmtewinning wordt diep uit de ondergrond , warm water omhoog gepompt. Nadat de warmte uit het water is gehaald, wordt het afgekoelde water weer de ondergrond in gepompt. Dit leidt tot een heel klein beetje bodemdaling.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom aardwarmtewinning bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

Gasopslag is het opslaan van gassen in de ondergrond. De tijdelijke opslag van aardgas, stikstof en waterstof dient als een buffer van energie voor later gebruik. In de winter is er bijvoorbeeld meer aardgas nodig voor verwarming. CO2 zal permanent in de ondergrond, onder de Noordzee, worden opgeslagen. Gasopslag zorgt ervoor dat de bodem kan stijgen. Als het opgeslagen gas weer uit de ondergrond wordt gehaald voor gebruik, daalt de bodem weer een beetje.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom gasopslag bodemdaling en bodemstijging veroorzaakt vind je hier.

Op veel plekken in Nederland komt klei voor in de bovenste  meters van de ondergrond. Als deze klei uitdroogt daalt de bodem. Als uitgedroogde klei echter weer water opneemt vindt er juist bodemstijging plaats.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom klei krimp bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

In veel delen van Nederland ligt veen in de ondergrond. Veen is een vochtige grondsoort die uit plantenresten bestaat. Zolang veen onder water ligt, blijft het grotendeels behouden. Maar, als het droog komt te liggen en in contact komt met zuurstof, vergaat het veen. Dit proces heet veenoxidatie. Door veenoxidatie verdwijnt het veen, waardoor de veenlaag steeds dunner wordt. Dit leidt tot bodemdaling en is een onomkeerbaar proces.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom veenoxidatie bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

In droge, warme periodes zoals in de zomer verdampt er veel water uit de bodem en krimpt deze, terwijl de bodem in natte, koude seizoenen (herfst en winter) juist water opneemt en uitzet. Vooral klei- en veenbodems reageren sterk op deze veranderingen en wisselingen in vocht- en watergehalte. Daarom kan de bodem in de loop van het jaar zowel dalen als stijgen onder invloed van de seizoenen.

Uitgebreide informatie over hoe seizoenen de bodem beinvloeden vind je hier.

Wereldwijd spelen veel verschillende geologische processen een rol, zoals vulkanisme en gebergtevorming. Voor bodembeweging in Nederland zijn vooral drie geologische processen van belang: tektoniek, isostasie en sedimentatie. Deze processen verlopen meestal geleidelijk en veroorzaken zowel bodemdaling als bodemstijging.

Uitgebreide informatie over de invloed van geologische processen op het Nederlandse aardoppervlak vind je hier.

Grondwateronttrekking is het oppompen van grondwater uit voornamelijk zandlagen in de ondergrond. Het opgepompte grondwater wordt gebruikt voor drinkwater, het besproeien van landbouwgewassen en andere doeleinden. Door het oppompen kan de grondwaterstand dalen. Dit kan voor bodemdaling zorgen die meestal gering is.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom grondwateronttrekking bodemdaling veroorzaakt vind je hier.

Veranderingen in het landschap, bijvoorbeeld het ophogen of afgraven van grond, en natuurlijke processen zoals erosie, kunnen er voor zorgen dat de bodem daalt of stijgt. Zulke landschapsveranderingen hebben invloed op slappe bodems, waaronder veen en klei maar ook op duinen en kustgebieden.

Uitgebreide informatie over de invloed van landschapsveranderingen vind je hier.

In de 20e eeuw werd tot in de jaren ’70 op grote schaal steenkool gewonnen in Zuid-Limburg. Het werd gewonnen uit de ondergrond op dieptes van tientallen meters tot bijna 1000 meter . Dit zorgde in het begin van de 20e eeuw voor bodemdaling. Na het sluiten van de mijnen keerde het mijnwater weer terug; dit zorgt tot op de dag van vandaag voor bodemstijging.

Uitgebreide informatie over hoe en waarom stijgend mijnwater bodemstijging veroorzaakt vind je hier.