Inzicht in bodemdaling en bodemstijging

TNO-GDN sprak met Pascal van Hoorn over het informatieproduct. Hij is strategisch beleidsadviseur mijnbouw en ondergrond bij de provincie Groningen en nauw betrokken bij de ontwikkeling. In dit interview licht hij de aanleiding, totstandkoming en meerwaarde ervan toe.

“Voor inwoners kan dit een waardevol product zijn”

Waarom dit informatieproduct nodig is en wat het oplevert

Vraag: Dit informatieproduct is nieuw, maar het onderwerp en communicatie daarover natuurlijk niet. Wat was de aanleiding om dit product te laten ontwikkelen?
Van Hoorn:
“Het delen van informatie op een laagdrempelige manier over de ondergrond en over effecten van menselijk handelen of natuurlijke processen past heel goed bij de ambities van de provincie Groningen. Voor inwoners kan dit een waardevol product zijn, omdat het helpt om het kennisniveau over mijnbouw en grondbewegingen te vergroten.”

Vraag: Waar hoop je dat dit informatieproduct concreet iets toevoegt?
Van Hoorn:
“Ik hoop dat met name inwoners die niet technisch onderlegd zijn hiermee een beeld krijgen van dit onderwerp. Dan denk ik aan vragen als: Hoe ziet de opbouw van de ondergrond eruit? Wat is het verschil tussen de oorzaken van bodemdaling?

Als mensen vragen of zorgen hebben over bodemdaling, helpt het om de terminologie te begrijpen en in context te plaatsen. Daarvoor heb je een bepaald basisniveau aan kennis nodig. Het informatieproduct is een toegankelijke tool waarmee mensen kennis opbouwen, zodat ze het onderwerp beter begrijpen en verdiepende vragen kunnen stellen. Zonder zo’n basis is het al snel overweldigend. Dit is een mooi begin.”

Vraag: Bij de ontwikkeling zijn onder meer panelsessies gebruikt met mensen zonder aardwetenschappelijke achtergrond. Is het op die manier gelukt om te maken wat jullie voor ogen hadden?
Van Hoorn:
“Mooi aan het panel dat we georganiseerd hebben was dat het geen mensen waren die hier iets vanaf wisten. Ik heb goede hoop dat mensen zonder achtergrond in de aardwetenschappen met het informatieproduct een beeld krijgen bij wat er gebeurt in de ondergrond en met de bodem bij bodemdaling. Ik denk dat jullie daar goed in geslaagd zijn.”

Gebruik van het informatieproduct

Vraag: Wat viel je op toen je het product zelf voor het eerst gebruikte?
Van Hoorn:
“Dat het heel toegankelijk is. Het laat mooi zien wat de verschillende oorzaken zijn van bodemdaling en ‑stijging. Het nodigt ook echt uit om door te klikken. Als je één onderwerp interessant vindt, ga je vanzelf verder.”

“Bezoekers klikten heel intuïtief op de verschillende onderwerpen en hadden al snel de hele website uitgeplozen.”

Vraag: Het informatieproduct is gebruikt tijdens een informatiebijeenkomst over de verlenging van de zoutwinning in Heiligerlee. Hoe zag je mensen ermee omgaan?
Van Hoorn:
“Het product trok de aandacht. Bezoekers klikten intuïtief op de verschillende onderwerpen en hadden al snel de hele website uitgeplozen. Ze waren gecharmeerd van de vormgeving, de interactieve aspecten en dat ze op eigen tempo het onderwerp kunnen verkennen.”

Vraag: Wie informeer je als eerste over dit product?
Van Hoorn:
“Dat zijn de bestuurders, die met bodemdaling te maken hebben. Het is een ambitie van het college om informatie over mijnbouw en over mijnbouweffecten te delen met inwoners op een begrijpelijke manier. Daar past dit product naadloos in. Misschien komen er nog wel hele nieuwe behoeftes naar voren als bestuurders hier kennis van nemen.

Bodemdaling speelt bij ons in de hele provincie, dus ik zou het ook graag willen presenteren bij de Groninger mijnbouwtafel. Daar werken we in regionaal verband met een vertegenwoordiging van alle Groninger waterschappen en gemeenten.
Verder ga ik het intern delen met collega’s. En je kunt er ook naar verwijzen als iemand meer wil weten over bodemdaling. Of dat nou een journalist is, een beginnend beleidsmedewerker bij een gemeente, of een inwoner.”

Inzicht in een complex vraagstuk

Vraag: Wat kan dit product wel en wat niet?
Van Hoorn:
“Het informatieproduct is bedoeld om algemeen inzicht te geven in de verschillende mogelijke oorzaken van bodemdaling of ‑stijging. Niet om te zeggen: hoeveel centimeter bodemdaling krijg ik precies bij mijn huis. Die vertaalslag vraagt een heel andere opgave. En bovendien zeggen centimeters mensen vaak niet zo veel."

“Dit product helpt vooral om het gesprek goed te voeren.”

Vraag: Het product roept ook vervolgvragen op. Hoe zie jij dat?
Van Hoorn:
“Ik zie het niet als een eindpunt. Als je mensen op een bepaald kennisniveau brengt, gaan ze betere vragen stellen. Dan schuift de informatiebehoefte vanzelf mee omhoog. Welke vragen hieruit naar voren komen, zal bepalen wat een volgende stap kan zijn en of we ook andere aspecten op een vergelijkbare manier onder de aandacht willen gaan brengen.”

Vraag: Je gaf eerder aan dat bodemdaling voor veel inwoners een beladen onderwerp is. Welke zorgen hoor jij vooral terug?
Van Hoorn:
“Ik krijg er veel vragen over. Het is in Groningen al een kwetsbare bodem, want er zitten hier veenresten en klei in de grond. Zeker als het gaat over bodemdaling van tien of dertig centimeter, schrikken mensen. Ze zien dat voor zich als: we zakken met z’n allen weg. Dat kan heel beangstigend overkomen.

Dan helpt het als je kunt verwijzen naar de oorsprong van die daling. Als die diep in de ondergrond plaatsvindt, zakt het hele pakket mee. Inwoners van de provincie Groningen zijn zo ingelezen, dat ze weten dat er meerdere oorzaken kunnen zijn. Ik merk dat mensen beter begrijpen dat diepe bodemdaling, anders dan veel andere oorzaken, niet tot schade kan leiden als direct effect.

Inwoners maken zich vooral zorgen over ondiepe bodemdaling, omdat dat is wat ze rondom hun huis zien. Juist daarom is het belangrijk om die verschillende oorzaken goed uit te leggen en uit elkaar te houden.

Daarnaast speelt beleid en regelgeving een rol in hoe met bodemdaling wordt omgegaan, waarbij verantwoordelijkheden verdeeld zijn over verschillende overheden en bestaande wetgeving.”

“Bodemdaling is een complex vraagstuk. Daarom is het belangrijk om eerst goed inzicht te hebben in de oorzaken, voordat je aan oplossingen denkt.”

Vraag: Lopen jullie in de praktijk ook tegen knelpunten aan bij vragen over bodemdaling en de gevolgen daarvan?
Van Hoorn:
“Wat ik vaak zie, is dat je in een driehoek terechtkomt. Het waterschap zegt: wij nemen peilbesluiten omdat de bodem daalt; formeel zijn we niet aansprakelijk voor de gevolgen. Mijnbouwbedrijven geven aan dat zij afspraken hebben met het waterschap. In de praktijk volgt het waterpeil de bodemdaling.

En dan blijft de inwoner over, die schade ervaart en zich afvraagt: wie is hier eigenlijk verantwoordelijk? Dat is ingewikkeld, ook voor ons als provincie. Het laat zien hoe complex bodemdaling als vraagstuk is en waarom het belangrijk is om eerst goed inzicht te hebben in de oorzaken, voordat je aan oplossingen denkt.”

Tot slot

Vraag: Hoe belangrijk is de kwaliteit van de informatie voor jullie?
Van Hoorn:
“Heel belangrijk. TNO-GDN is voor ons een essentieel kennisinstituut. Ook bij advisering over nieuwe mijnbouwactiviteiten hechten wij veel waarde aan het technische advies van TNO-GDN. Dat maakt dat we deze informatie ook met vertrouwen kunnen delen.”

Vraag: Wat zou je collega's bij andere provincies, waterschappen of gemeenten willen meegeven?
Van Hoorn:
“Als er ondergrondgerelateerde zaken zijn die mijn collega’s graag beter onder de aandacht willen krijgen, dan zou ik zeggen: neem contact op met het programmateam Decentrale Overheden van TNO-GDN. Zij kunnen meedenken, de wegen binnen TNO bewandelen en de juiste mensen erbij halen.”

Bekijk het informatieproduct

Nieuwsgierig naar het online informatieproduct over Bodemdaling en Bodemstijging? Bezoek de webpagina via onderstaande button:

Naar Bodemdaling en bodemstijging