Veelgestelde vragen over ThermoGIS

ThermoGIS.nl is een interactieve website die gegevens beschikbaar stelt over de mogelijke geschiktheid van de Nederlandse ondergrond voor geothermie (aardwarmtewinning) en/of hoge temperatuur opslag (HTO). Met de ThermoGIS Mapviewer kunnen gebruikers kaarten bekijken van een zelf te bepalen gebied. Daarnaast biedt ThermoGIS achtergrondinformatie over de gebruikte gegevens, kaarten, modellen en berekeningen. Hierdoor kunnen gebruikers beter begrijpen wat de kaarten precies laten zien en hoe deze tot stand komen.

ThermoGIS.nl wordt ontwikkeld en beheerd door de Geologische Dienst Nederland, onderdeel van TNO (TNO-GDN). Het is bedoeld voor professionals die informatie zoeken over het ondergrondse potentieel voor aardwarmtewinning en/of hoge temperatuur opslag (HTO) in Nederland. Zij werken bijvoorbeeld bij advies- en ingenieursbureaus in de energie- en grondwatersector, of bij energiebedrijven of waterbedrijven.

Ook ondersteunt ThermoGIS lokale en regionale overheden die kijken naar de potentie en concrete inpassing van aardwarmtewinning en/of warmteopslag voor de verduurzaming van de warmtevoorziening in hun regio.

ThermoGIS biedt informatie over de Nederlandse ondergrond die een eerste verkenning van de mogelijke geschiktheid van een gebied voor aardwarmtewinning en/of hoge temperatuur opslag (HTO) mogelijk maakt. ThermoGIS laat ook de mate van onzekerheid van die geschiktheid zien. Daarnaast kan deze informatie worden gecombineerd met bovengrondinformatie die relevant is voor verschillende afwegingen, zoals de locatie van beschermde gebieden.

De informatie kan worden gebruikt door onder meer gemeenten, provincies, adviesbureaus en andere professionals die werken aan vraagstukken rond aardwarmtewinning en warmteopslag.

Met de ThermoGIS Mapviewer kunnen allerlei kaarten worden opgeroepen die relevant zijn om je een beeld te vormen van de mogelijke geschiktheid (potentie) van de ondergrond voor aardwarmtewinning en/of hoge temperatuur opslag (HTO). Een instructievideo toont hoe je dat kunt doen. Voor een eerste beleidsverkenning hoef je daarbij niet over diepgaande geologische kennis te beschikken.

ThermoGIS geeft een eerste voorspelling van de te verwachten temperatuur en potentie van een locatie of regio voor aardwarmtewinning of hoge temperatuur opslag (HTO). Het helpt daarmee een inschatting te maken van de mogelijke bijdrage van aardwarmte of warmteopslag aan de warmtevoorziening in een regio. Daarbij laat ThermoGIS ook de onzekerheid zien. Deze informatie kan worden gebruikt als startpunt voor nader onderzoek of een meer gedetailleerde studie.

ThermoGIS is gebaseerd op de geologische ondergrondmodellen van TNO-GDN. Deze tonen op basis van alle beschikbare informatie waar bepaalde aardlagen voorkomen, op welke diepte, en wat hun waarschijnlijke dikte is. De informatie over de eigenschappen van de aquifers(porositeiten permeabiliteit) is gebaseerd op boringen.
We gebruiken temperatuurmetingen in boorgaten om te berekenen hoe sterk de temperatuur met de diepte oploopt. Gemiddeld is dat 30 graden per kilometer, maar dat verschilt van plek tot plek. Voor plaatsen waarvan geen directe gegevens beschikbaar zijn, wordt een inschatting gemaakt op basis van omringende meetpunten.

ThermoGIS baseert zich op zowel historische als recentere data, informatie en kennis van aquifers en hun ruimtelijke verbreiding in de Nederlandse ondergrond. Op basis van boortechnische en economische gegevens wordt ingeschat waar aardwarmtewinning en/of hoge temperatuur opslag (HTO) economisch haalbaar is.

Alle gebruikte gegevens en berekeningen worden op ThermoGIS.nl toegelicht, kijk bij ‘technische informatie’. Nieuwe data, geologische inzichten, bijkomende warmte-toepassingen, technische ontwikkelingen of veranderende subsidieschema’s zullen aanleiding geven tot updates van ThermoGIS.

Het verkenningsprogramma SCAN Aardwarmte onderzoekt waar de Nederlandse ondergrond geschikt kan zijn voor aardwarmtewinning, met name in gebieden waarover nog weinig bekend is. Hiervoor worden bestaande gegevens opnieuw bewerkt (seismiek) en nieuwe gegevens ingewonnen (seismiek en boringen). Bij seismiek worden geluidsgolven gebruikt om een beeld te krijgen van de opbouw van de ondergrond.

Wanneer uit onderzoeksprojecten (zoals SCAN) nieuwe gegevens beschikbaar komen, bestaan deze veelal uit ruwe en ongeïnterpreteerde data. Geologen moeten dan aan de slag om deze te interpreteren en te verwerken. Soms werd een bepaalde gesteente-eigenschap (bijvoorbeeld porositeit) op verschillende manieren gemeten. Dan moet een afweging gemaakt worden welke waardes die eigenschap het beste weergeven. Vaak moeten bovendien nog aanvullende analyses gebeuren om de gegevens in de ondergrondmodellen te kunnen verwerken. Deze interpretatie- en verwerkingsfase kan een half jaar tot een jaar duren.

Nieuwe gegevens kunnen leiden tot aanpassingen in de ondergrondmodellen van de geologische dienst. Ze geven dan aanleiding tot bijvoorbeeld nieuwe diepte- en diktekaarten van één of meerdere aquifers. Ook kunnen nieuwe metingen leiden tot een aanpassing van de inputdata voor kaarten die eigenschappen van de aquifers tonen. Nieuwe kaarten of modellen worden vervolgens door onafhankelijke experts beoordeeld alvorens deze worden vrijgegeven en gepubliceerd, of verwerkt in ThermoGIS.

Je kunt in de ThermoGIS Mapviewer inzoomen naar een gebied naar keuze, of een bepaald adres of postcode opgeven dat vervolgens in beeld komt. De informatie in ThermoGIS is echter bedoeld voor gebruik op landelijke en regionale schaal. Er is gekozen voor een gridcelgroottevan een vierkante kilometer. De getoonde waarden kunnen daarom afwijken van de lokale werkelijkheid.

Het regionale beeld geeft wel een indruk van wat je lokaal kan verwachten. Op basis daarvan kan worden vastgesteld welke aanvullende gegevens nodig zijn om lokale vraagstukken te beantwoorden. Bovendien kan de gebruiker in de rekenmodule van de ThermoGIS Mapviewer de waarden van bepaalde ondergrondgegevens aanpassen, om een betere inschatting van de lokale geschiktheid te krijgen.

De regionale potentie voor aardwarmtewinning en/of hoge temperatuur opslag (HTO) is afhankelijk van meerdere factoren. Dat wordt niet alleen bepaald door de eigenschappen van de ondergrond, maar ook door de huidige staat van technische ontwikkelingen en de economische situatie (waarbij ook subsidieregels een rol spelen). Er is een lokale studie nodig om te bepalen of voor een specifiek doel aardwarmte of warmteopslag op een bepaalde plek toch haalbaar is, en onder welke voorwaarden. Je kunt contact opnemen met GDN voor meer informatie en mogelijkheden die niet in een regionaal kaartbeeld te vangen zijn.

Technische achtergrondinformatie

Alle regionale potentiekaarten worden berekend volgens hetzelfde standaard scenario (de base case), zodat de resultaten van verschillende locaties vergelijkbaar zijn. Zo worden vaste aannames gedaan over de dimensionering van de putten, de pompdruk, de retourtemperatuur, etc. Het kan echter zijn dat dit scenario niet de optimale oplossing is voor specifieke locaties. Dit hangt af van veel keuzes: is de wens zoveel mogelijk warmte te produceren, tegen zo laag mogelijke kosten, of zo lang mogelijk. Ook kan de geologie lokaal ingewikkelder zijn dan de regionale kaarten van ThermoGIS weergeven.

Het is mogelijk de regionale schattingen van ThermoGIS te variëren met de rekentool. Hiermee kan een gebruiker alternatieve scenario's maken om de potentie met zelfgekozen ondergrondparameters uit te rekenen. De tool DoubletCalc1D biedt nog meer flexibiliteit. Hiermee kan de gebruiker zelf instellen hoe het doublet gedimensioneerd is, wat de retourtemperatuur is, wat de pompdruk, etc. DoubletCalc1D kan gedownload worden van www.nlog.nl/tools. De gebruiker wordt van harte uitgenodigd contact op te nemen met TNO als er vragen zijn over de lokale potentie.

In de veelgestelde vragen hierboven worden een aantal geologische en technische begrippen gebruikt. Hieronder zijn de belangrijkste begrippen kort toegelicht.

• Een aquifer is een aardlaag die water bevat en doorlaat. De natuurlijke eigenschappen van aquifers zijn gunstig genoeg om voldoende water uit te kunnen oppompen. Daardoor kunnen aquifers geschikt zijn voor aardwarmtewinning of warmteopslag
• Porositeit is de hoeveelheid ruimte (poriën) tussen de korrels of gesteentedeeltjes in een aardlaag (gesteentelaag). Deze open ruimtes tussen de korrels of deeltjes (poriën) kunnen gevuld zijn met water.\
• Permeabiliteit is de mate waarin water door een aardlaag kan stromen. Hoe hoger de permeabiliteit, hoe gemakkelijker water door de aardlaag beweegt.
• Gridcelgrootte: de grootte van de vakjes waaruit een digitale kaart is opgebouwd. De grootte van deze vakjes bepaalt hoe gedetailleerd de weergegeven informatie is.
• Seismiek is een techniek waarbij geluidsgolven worden gebruikt om een beeld te krijgen van de opbouw van de ondergrond.